گزارش حقوقی درباره بازداشت‌های خودسرانه و ناپدیدسازی اجباری در ایران

 

در سال‌های اخیر، بازداشت‌های خودسرانه و گزارش‌های مرتبط با ناپدیدسازی اجباری در ایران به یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد توجه نهادهای حقوق بشری تبدیل شده است. در گزارش‌های منتشرشده در سال ۲۰۲۶ نیز این روند همچنان به‌عنوان یک نگرانی جدی حقوق بشری مطرح است.بر اساس ماده ۹ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی (ICCPR)، هیچ‌کس نباید به‌طور خودسرانه بازداشت یا زندانی شود و هر بازداشت باید مطابق قانون، همراه با اطلاع‌رسانی فوری درباره دلایل آن و امکان اعتراض قضایی باشد. همچنین ماده ۱۴ همین میثاق بر حق برخورداری از دادرسی عادلانه، دسترسی به وکیل و رسیدگی مستقل و بی‌طرفانه تأکید دارد.

در مواردی که افراد بدون اطلاع خانواده، بدون دسترسی به وکیل و بدون ثبت رسمی محل نگهداری بازداشت می‌شوند، این وضعیت می‌تواند در چارچوب ناپدیدسازی اجباری تحلیل شود که در حقوق بین‌الملل عرفی به‌عنوان یک نقض جدی و مستمر حقوق بشر شناخته می‌شود.

در حقوق داخلی ایران نیز اصول ۳۲ و ۳۷ قانون اساسی بر قانونی بودن بازداشت و اصل برائت تأکید دارند. با این حال، گزارش‌های نهادهایی مانند HRANA، Hengaw، Iran Human Rights و برخی رسانه‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که در برخی پرونده‌ها، بازداشت‌ها بدون شفافیت قضایی کافی و در شرایط مبهم انجام شده است.

از منظر حقوق بین‌الملل، استمرار چنین الگوهایی می‌تواند مصداق نقض تعهدات دولت‌ها ذیل ICCPR و اصول بنیادین دادرسی منصفانه باشد.

منابع:

• میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی (ICCPR)
• قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
• HRANA
• Hengaw
• Iran Human Rights
• Human Rights Watch
• BBC Persian

لینک‌ها:

https://www.hra-news.org

https://hengaw.net

https://iranhumanrights.org

https://www.hrw.org

https://www.bbc.com/persian