آزادی رسانهها یکی از مهمترین شاخصهای ارزیابی وضعیت حقوق بشر و حاکمیت قانون در نظامهای سیاسی محسوب میشود. طی سالهای اخیر، وضعیت روزنامهنگاران و رسانههای مستقل در ایران بارها در گزارشهای سازمانهای بینالمللی مورد توجه قرار گرفته است.
ماده ۱۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر و ماده ۱۹ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، آزادی بیان و آزادی انتشار اطلاعات را به رسمیت شناختهاند. بر اساس این اسناد، هر فرد حق دارد بدون مداخله، اطلاعات و عقاید خود را از طریق هر رسانهای منتشر کند.
در حقوق داخلی ایران نیز اصل ۲۴ قانون اساسی مقرر میکند:
«نشریات و مطبوعات در بیان مطالب آزادند مگر آنکه مخل به مبانی اسلام یا حقوق عمومی باشند.»
با وجود این، گزارشهای منتشرشده از سوی سازمان گزارشگران بدون مرز (RSF) و کمیته حمایت از روزنامهنگاران (CPJ) حاکی از نگرانی نسبت به بازداشت روزنامهنگاران، محدودیت فعالیت رسانههای مستقل و فشارهای قضایی علیه برخی فعالان رسانهای است.
از منظر حقوق بینالملل، رسانهها نقش کلیدی در:
- شفافیت،
- نظارت عمومی،
- مقابله با فساد،
- و گردش آزاد اطلاعات
ایفا میکنند. محدودیت رسانهها میتواند بر حق دسترسی عمومی به اطلاعات و آزادی بیان تأثیر مستقیم بگذارد.
همچنین اصل دادرسی عادلانه ایجاب میکند که روزنامهنگاران در صورت طرح اتهام، از حقوقی نظیر:
- دسترسی آزاد به وکیل،
- محاکمه علنی،
- حق دفاع،
- و اصل برائت
برخوردار باشند.
کارشناسان حقوق بشر معتقدند تضمین امنیت حرفهای روزنامهنگاران و حمایت از رسانههای مستقل، بخشی از تعهدات دولتها در چارچوب حقوق بینالملل حقوق بشر محسوب میشود.
منابع:
- اعلامیه جهانی حقوق بشر
- میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی
- قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
- گزارشگران بدون مرز (RSF)
- کمیته حمایت از روزنامهنگاران (CPJ)
لینکها:
https://rsf.org
https://cpj.org
