وضعیت زندانیان سیاسی و عقیدتی در ایران طی سالهای اخیر بارها در گزارشهای سازمانهای حقوق بشری داخلی و بینالمللی مورد توجه قرار گرفته است. موضوعاتی نظیر شرایط نگهداری زندانیان، دسترسی به خدمات درمانی، حق ملاقات با خانواده و رعایت اصول دادرسی عادلانه، از جمله محورهای اصلی این گزارشها بودهاند.
اصل منع شکنجه و رفتار غیرانسانی یکی از قواعد آمره حقوق بینالملل محسوب میشود. ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر مقرر میدارد:
«هیچکس نباید تحت شکنجه یا رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز قرار گیرد.»
همچنین ماده ۷ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی هرگونه شکنجه یا رفتار تحقیرآمیز را ممنوع اعلام کرده است.
در حقوق داخلی ایران نیز:
- اصل ۳۸ قانون اساسی تصریح میکند:
«هرگونه شکنجه برای گرفتن اقرار یا کسب اطلاع ممنوع است.»
- اصل ۳۹ قانون اساسی نیز هتک حرمت زندانیان را ممنوع دانسته است.
علاوه بر این، «قواعد نلسون ماندلا» مصوب سازمان ملل متحد، استانداردهای بینالمللی رفتار با زندانیان را مشخص کرده و بر حق دسترسی زندانیان به:
- خدمات درمانی،
- ارتباط با خانواده،
- وکیل،
- و شرایط انسانی نگهداری
تأکید دارد.
گزارشهای منتشرشده توسط نهادهایی نظیر عفو بینالملل، دیدهبان حقوق بشر، کانون دفاع از حقوق بشر در ایران، وبسایت بشریت و پایگاه خبری آزادگی، نگرانیهایی درباره وضعیت برخی زندانیان سیاسی و عقیدتی در ایران مطرح کردهاند.
کارشناسان حقوق بشر معتقدند رعایت حقوق زندانیان نهتنها یک تعهد اخلاقی، بلکه بخشی از الزامات حقوق بینالملل و اصول بنیادین حاکمیت قانون محسوب میشود.
منابع:
- اعلامیه جهانی حقوق بشر
- میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی
- قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
- قواعد نلسون ماندلا
- Amnesty International
- Human Rights Watch
- Bashariyat
- Azadegy
لینکها:
https://www.amnesty.org
https://www.hrw.org
https://bashariyat.org
https://azadegy.net
