حق برگزاری تجمعات مسالمتآمیز یکی از مهمترین آزادیهای مدنی در نظام بینالمللی حقوق بشر محسوب میشود. اعتراضات اجتماعی و مدنی در بسیاری از کشورها بخشی از مشارکت عمومی شهروندان در فرآیندهای سیاسی و اجتماعی تلقی میشود.
ماده ۲۰ اعلامیه جهانی حقوق بشر و ماده ۲۱ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، حق آزادی تجمعات مسالمتآمیز را به رسمیت شناختهاند.
در حقوق داخلی ایران نیز اصل ۲۷ قانون اساسی مقرر میدارد:
«تشکیل اجتماعات و راهپیماییها، بدون حمل سلاح، به شرط آنکه مخل به مبانی اسلام نباشد آزاد است.»
با این حال، نحوه اجرای این اصل و حدود اعمال محدودیتها همواره محل بحث میان حقوقدانان و نهادهای مدنی بوده است.
بر اساس اصول حقوق بینالملل:
- محدودیت بر تجمعات باید قانونی باشد،
- ضرورت امنیتی داشته باشد،
- متناسب باشد،
- و بهصورت استثنایی اعمال شود.
«اصول پایهای سازمان ملل درباره استفاده از زور توسط مأموران انتظامی» نیز تأکید میکند که استفاده از زور باید آخرین راهکار ممکن باشد.
برخی گزارشهای منتشرشده توسط سازمانهای حقوق بشری و همچنین پایگاههای Bashariyat و Azadegy طی سالهای اخیر، به موضوع برخورد با تجمعات اعتراضی و بازداشت معترضان پرداختهاند.
کارشناسان حقوق اساسی معتقدند تضمین آزادی تجمعات مسالمتآمیز نقش مهمی در توسعه جامعه مدنی و تقویت اعتماد عمومی به حاکمیت قانون دارد.
منابع:
- اعلامیه جهانی حقوق بشر
- میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی
- قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
- گزارشهای سازمان ملل
- Bashariyat
- Azadegy
لینکها:
https://www.ohchr.org
https://bashariyat.org
https://azadegy.de
