پدیده کودکان کار طی سالهای اخیر به یکی از مهمترین دغدغههای اجتماعی و حقوق بشری در ایران و بسیاری از کشورهای در حال توسعه تبدیل شده است. افزایش فشارهای اقتصادی، فقر، ترک تحصیل و آسیبهای اجتماعی، موجب گسترش کار کودکان در مشاغل خیابانی، کارگاههای غیررسمی و محیطهای پرخطر شده است.
حقوق کودک در نظام بینالمللی حقوق بشر جایگاه ویژهای دارد. کنوانسیون حقوق کودک (CRC) که ایران نیز در سال ۱۳۷۲ به آن پیوسته است، دولتها را موظف میکند از کودکان در برابر بهرهکشی اقتصادی حمایت کنند.
ماده ۳۲ کنوانسیون حقوق کودک مقرر میکند:
«کودکان باید در برابر هر کاری که برای سلامت جسمی، روانی، اخلاقی یا آموزشی آنان زیانآور باشد، حمایت شوند.»
همچنین مقاولهنامههای شماره ۱۳۸ و ۱۸۲ سازمان بینالمللی کار (ILO) درباره:
- حداقل سن اشتغال،
- و منع بدترین اشکال کار کودک
استانداردهای بینالمللی مهمی در این حوزه محسوب میشوند.
در حقوق داخلی ایران نیز:
- اصل ۳۰ قانون اساسی بر حق آموزش تأکید دارد.
- قانون کار ایران اشتغال کودکان زیر ۱۵ سال را ممنوع اعلام کرده است.
با وجود این، گزارشهای منتشرشده توسط نهادهای مدنی و حقوق بشری نشان میدهد که بسیاری از کودکان به دلیل مشکلات اقتصادی خانواده ناچار به کار هستند.
گزارشهای منتشرشده توسط:
- HRANA
- HR-news
- Hengaw
- Bashariyat
- Azadegy
- و بنیاد توانا
طی سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ به موضوع افزایش کودکان کار، ترک تحصیل و آسیبپذیری کودکان مهاجر پرداختهاند.
از منظر حقوق بشری، کار کودک نهتنها یک مسئله اقتصادی، بلکه موضوعی مرتبط با:
- حق آموزش،
- حق سلامت،
- حق رشد انسانی،
- و کرامت ذاتی کودک
محسوب میشود.
کارشناسان حقوق کودک معتقدند مقابله مؤثر با کار کودک نیازمند:
- حمایت اجتماعی از خانوادهها،
- آموزش رایگان و در دسترس،
- حمایت بیمهای،
- و سیاستهای کاهش فقر
است.
منابع:
- کنوانسیون حقوق کودک
- مقاولهنامههای سازمان بینالمللی کار
- قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
- قانون کار ایران
- HRANA
- HR-news
- Hengaw
- Bashariyat
- Azadegy
- Tavaana
لینکها:
https://www.hra-news.org
https://hr-news.org
https://hengaw.net
https://bashariyat.org
https://azadegy.de
https://tavaana.org
