حق برخورداری از دادرسی عادلانه یکی از مهمترین اصول شناختهشده در نظامهای حقوقی مدرن و اسناد بینالمللی حقوق بشر است. طی سالهای اخیر، روند رسیدگی به برخی پروندههای امنیتی و سیاسی در ایران موضوع بحث بسیاری از حقوقدانان و نهادهای حقوق بشری بوده است.
ماده ۱۰ اعلامیه جهانی حقوق بشر مقرر میکند:
«هر شخص با مساوات کامل حق دارد دعوایش به وسیله دادگاهی مستقل و بیطرف منصفانه و علنی رسیدگی شود.»
همچنین ماده ۱۴ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی بر اصول:
- استقلال دادگاه،
- حق دفاع،
- دسترسی به وکیل،
- اصل برائت،
- و علنی بودن محاکمات
تأکید دارد.
در حقوق داخلی ایران نیز:
- اصل ۳۴ قانون اساسی حق دادخواهی را تضمین کرده است.
- اصل ۳۵ مقرر میکند:
«در همه دادگاهها طرفین دعوا حق دارند برای خود وکیل انتخاب نمایند.»
- اصل ۳۷ نیز اصل برائت را به رسمیت شناخته است.
در برخی گزارشهای منتشرشده توسط نهادهای حقوق بشری، نگرانیهایی درباره:
- محدودیت دسترسی برخی متهمان به وکیل انتخابی،
- طولانی شدن بازداشت موقت،
- و روند رسیدگی در برخی پروندههای امنیتی
مطرح شده است.
از منظر حقوق بینالملل، دادرسی عادلانه نهتنها حق متهم، بلکه یکی از ارکان اساسی مشروعیت نظام قضایی محسوب میشود.
گزارشهای منتشرشده در وبسایتهای Bashariyat و Azadegy نیز طی سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ به برخی پروندههای مرتبط با بازداشت فعالان مدنی و سیاسی پرداختهاند.
منابع:
- اعلامیه جهانی حقوق بشر
- میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی
- قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
- گزارشهای سازمان ملل
لینکها:
https://www.ohchr.org
https://bashariyat.org
https://azadegy.net
https://hengaw.net
